جایزه زنان برای داستان چیست؟ تاریخچه، قوانین، برندگان و بهترین رمانها
جایزه زنان برای داستان (Women's Prize for Fiction) یکی از معتبرترین جوایز ادبی جهان در حوزه رمان است. این جایزه هر سال به نویسنده زنی تعلق میگیرد که از نگاه هیئت داوران، بهترین رمان واجد شرایط آن دوره را نوشته باشد.
این جایزه در سال ۱۹۹۶ در بریتانیا شکل گرفت و در نخستین سالهای فعالیت خود با نام جایزه اورنج برای داستان (Orange Prize for Fiction) شناخته میشد. پس از تغییر نامهای مختلف، امروز عنوان رسمی آن «Women's Prize for Fiction» است.
در طول سه دهه فعالیت، نویسندگانی مانند باربارا کینگزالور، زیدی اسمیت، چیماماندا نگوزی آدیچی، مدلین میلر، سوزانا کلارک، مگی اوفارل و روث اوزکی برنده این جایزه شدهاند.
جایزه زنان برای داستان چیست؟
جایزه زنان برای داستان یک جایزه ادبی سالانه برای بهترین رمان کامل نوشتهشده به زبان انگلیسی توسط یک زن است.
این جایزه برخلاف نوبل ادبیات که معمولاً به یک نویسنده برای مجموعه آثارش تعلق میگیرد، هر سال یک رمان مشخص را انتخاب میکند.
معیارهای اصلی داوری شامل سه مفهوم است:
-
برتری ادبی
-
اصالت
-
دسترسیپذیری برای طیف گستردهای از خوانندگان
این سه معیار از زمان تأسیس جایزه در ساختار داوری آن حضور داشتهاند.
جایزه زنان برای داستان از چه سالی آغاز شد؟
نخستین دوره جایزه در سال ۱۹۹۶ برگزار شد.
نام اولیه آن جایزه اورنج برای داستان بود و هدف آن معرفی و حمایت از آثار داستانی زنان در سراسر جهان بود.
در سالهای بعد، با تغییر حامی مالی، نام جایزه نیز تغییر کرد. برای مدتی نامهایی مانند جایزه بایلیز زنان برای داستان استفاده شد و سرانجام عنوان رسمی فعلی یعنی Women's Prize for Fiction تثبیت شد.
با وجود این تغییرات، ساختار اصلی جایزه حفظ شد: انتخاب بهترین رمان واجد شرایط نوشتهشده توسط یک زن.
اولین برنده جایزه زنان برای داستان چه کسی بود؟
هلن دانمور (Helen Dunmore) نخستین برنده جایزه بود.
او در سال ۱۹۹۶ برای رمان «طلسم زمستان» (A Spell of Winter) برنده نخستین دوره شد.
این رمان سومین رمان هلن دانمور بود و دریافت جایزه باعث شد آثار او مخاطبان بیشتری پیدا کنند.
هلن دانمور بعدها به عنوان رماننویس، شاعر و نویسنده آثار کودک و نوجوان شناخته شد و جایگاه مهمی در ادبیات معاصر بریتانیا پیدا کرد.
چرا این جایزه ایجاد شد؟
ایده ایجاد جایزه در اوایل دهه ۱۹۹۰ شکل گرفت.
گروهی از ناشران، کتابفروشان، نویسندگان، ویراستاران و فعالان حوزه کتاب معتقد بودند آثار نویسندگان زن در برخی جوایز ادبی بزرگ کمتر دیده میشود.
در نهایت کیت ماس (Kate Mosse) از بنیانگذاران اصلی جایزه بود و در سال ۱۹۹۶ نخستین دوره آن اعلام شد.
هدف جایزه از ابتدا فقط انتخاب یک برنده نبود؛ معرفی نویسندگان زن به طیف گستردهتری از خوانندگان نیز بخش مهمی از مأموریت آن بود.
چه نویسندگانی میتوانند برنده جایزه شوند؟
بر اساس قوانین فعلی، هر زن با هر ملیتی میتواند واجد شرایط باشد، به شرط آنکه رمان او به زبان انگلیسی نوشته شده باشد و سایر شرایط جایزه را رعایت کند.
بنابراین نویسنده برای برنده شدن الزاماً نباید بریتانیایی باشد.
در طول تاریخ جایزه، نویسندگانی از کشورهای مختلف در فهرست برندگان و نامزدها قرار گرفتهاند.
آیا کتاب باید به زبان انگلیسی نوشته شده باشد؟
بله.
یکی از شرایط اصلی جایزه این است که رمان به زبان انگلیسی نوشته شده باشد.
ترجمه یک رمان که ابتدا به زبان دیگری نوشته شده، واجد شرایط این جایزه نیست.
این موضوع باعث میشود جایزه زنان برای داستان با جایزههایی مانند بوکر بینالمللی تفاوت داشته باشد؛ زیرا ترجمه در ساختار بوکر بینالمللی نقش اساسی دارد.
آیا نویسنده باید بریتانیایی باشد؟
خیر.
قوانین جایزه صراحتاً اعلام میکنند که نویسندگان زن با هر ملیتی میتوانند واجد شرایط باشند.
بنابراین این جایزه را نباید صرفاً یک جایزه برای ادبیات بریتانیا دانست.
البته کتاب باید شرایط انتشار تعیینشده توسط جایزه را نیز داشته باشد.
چه نوع کتابهایی پذیرفته میشوند؟
جایزه زنان برای داستان محدود به یک ژانر مشخص نیست.
بر اساس قوانین رسمی، آثار داستانی در طیف گستردهای از ژانرها، از داستان ادبی تا داستان تجاری، میتوانند در رقابت حضور داشته باشند.
بنابراین رمانهای:
-
تاریخی
-
خانوادگی
-
فانتزی
-
علمیتخیلی
-
معمایی
-
عاشقانه
-
ادبی
-
و دیگر گونههای داستانی
میتوانند واجد شرایط باشند.
این تنوع ژانری یکی از ویژگیهای مهم جایزه است.
چه کتابهایی واجد شرایط نیستند؟
هر اثر داستانی الزاماً نمیتواند در رقابت شرکت کند.
طبق مقررات فعلی، مجموعه داستان کوتاه و نوولا واجد شرایط نیستند.
همچنین کتاب باید یک اثر کامل و قابل توجه باشد و توسط یک نویسنده انسانی نوشته شده باشد. کتابهایی که در نگارش آنها از متن تولیدشده با هوش مصنوعی استفاده شده باشد نیز طبق مقررات ۲۰۲۶ واجد شرایط نیستند.
ترجمه آثار نوشتهشده به زبانهای دیگر نیز در این جایزه پذیرفته نمیشود.
جایزه زنان برای داستان چگونه داوری میشود؟
هر سال یک هیئت داوری پنجنفره آثار را بررسی میکند.
داوران کتابها را مطالعه کرده و ابتدا فهرست بلند، سپس فهرست کوتاه و در نهایت برنده را انتخاب میکنند.
در ساختار فعلی:
-
فهرست بلند شامل ۱۶ کتاب است.
-
فهرست کوتاه شامل ۶ کتاب است.
-
در نهایت یک کتاب به عنوان برنده انتخاب میشود.
این ساختار باعث میشود خوانندگان علاوه بر کتاب برنده، با مجموعهای از مهمترین رمانهای هر سال نیز آشنا شوند.
معیارهای داوری چیست؟
سه معیار اصلی داوری عبارتاند از:
برتری
داوران کیفیت ادبی و قدرت نویسندگی اثر را بررسی میکنند.
اصالت
زاویه دید، شیوه روایت، ساختار و ویژگیهای متمایزکننده کتاب اهمیت دارد.
دسترسیپذیری
کتاب باید بتواند با طیف گستردهای از خوانندگان ارتباط برقرار کند.
این سه معیار در قوانین رسمی جایزه به عنوان اصول راهنمای داوری تعریف شدهاند.
مبلغ جایزه زنان برای داستان چقدر است؟
برنده جایزه ۳۰ هزار پوند دریافت میکند.
علاوه بر مبلغ نقدی، برنده تندیس برنزی ویژهای به نام بِسی (Bessie) دریافت میکند.
این تندیس را هنرمند گریزل نِیوِن (Grizel Niven) طراحی کرده است.
آخرین برنده جایزه زنان برای داستان کیست؟
آخرین برنده، در زمان بهروزرسانی این مقاله، ویرجینیا اِوِنز (Virginia Evans) است.
او در سال ۲۰۲۶ برای نخستین رمان خود، «خبرنگار» (The Correspondent)، برنده جایزه زنان برای داستان شد.
رمان «خبرنگار» داستان زنی ۷۳ ساله به نام سیبیل ون آنتورپ را روایت میکند که نامهنگاری بخش مهمی از زندگی اوست.
این رمان از قالب نامهها برای پیش بردن روایت و آشکار کردن روابط، خاطرات و تجربههای شخصیت اصلی استفاده میکند.
برنده سال ۲۰۲۵ چه کسی بود؟
در سال ۲۰۲۵، جایزه به یائل فان دِر وودن (Yael van der Wouden) برای رمان «امانت» (The Safekeep) تعلق گرفت.
این اثر نخستین رمان نویسنده بود و در فهرست برندگان جایزه جایگاه ویژهای پیدا کرد.
برندگان مهم جایزه زنان برای داستان
در بیش از سه دهه، تعدادی از شناختهشدهترین نویسندگان ادبیات معاصر جهان برنده این جایزه شدهاند.
از جمله:
-
هلن دانمور
-
کارول شیلدز
-
آن پچت
-
زیدی اسمیت
-
چیماماندا نگوزی آدیچی
-
باربارا کینگزالور
-
مدلین میلر
-
مگی اوفارل
-
سوزانا کلارک
-
روث اوزکی
-
کاملیا شمسی
-
نائومی آلدرمن
-
یائل فان دِر وودن
-
ویرجینیا اِوِنز
فهرست رسمی جایزه نشان میدهد که این آثار از نظر سبک و ژانر تنوع زیادی دارند.
مهمترین رمانهای برنده جایزه
«طلسم زمستان» — هلن دانمور
A Spell of Winter
نخستین رمان برنده جایزه در سال ۱۹۹۶.
این اثر جایگاه هلن دانمور را به عنوان یکی از نویسندگان مهم ادبیات معاصر بریتانیا تثبیت کرد.
«جزیره کوچک» — آندریا لوی
Small Island
این رمان در سال ۲۰۰۴ برنده شد و یکی از آثار شناختهشده آندریا لوی است.
«زیبایی» — زیدی اسمیت
On Beauty
زیدی اسمیت در سال ۲۰۰۶ با این رمان برنده جایزه شد.
اثر، داستان خانوادهای دانشگاهی و روابط پیچیده میان اعضای آن را دنبال میکند.
«نیمی از خورشید زرد» — چیماماندا نگوزی آدیچی
Half of a Yellow Sun
این رمان در سال ۲۰۰۷ برنده شد و یکی از مشهورترین آثار چیماماندا نگوزی آدیچی است.
«دورافتادگی» — باربارا کینگزالور
The Lacuna
باربارا کینگزالور در سال ۲۰۱۰ برای این رمان برنده شد.
«ترانه آشیل» — مدلین میلر
The Song of Achilles
این رمان در سال ۲۰۱۲ برنده شد و با بازآفرینی ادبی داستانهای اسطورهای یونان باستان، مدلین میلر را به یکی از نویسندگان بسیار شناختهشده ادبیات معاصر تبدیل کرد.
«پیرانزی» — سوزانا کلارک
Piranesi
این رمان در سال ۲۰۲۱ برنده شد.
کتاب ترکیبی از فانتزی، رازآلودگی و داستانگویی ادبی است و یکی از متفاوتترین آثار برنده جایزه در سالهای اخیر محسوب میشود.
«کتاب فرم و خلأ» — روث اوزکی
The Book of Form and Emptiness
این اثر در سال ۲۰۲۲ برنده شد و ساختاری چندلایه دارد.
«دیمِن کوپرهِد» — باربارا کینگزالور
Demon Copperhead
این رمان در سال ۲۰۲۳ برنده شد.
باربارا کینگزالور با این اثر برای دومین بار جایزه زنان برای داستان را دریافت کرد و به نخستین نویسندهای تبدیل شد که دو بار برنده این جایزه شده است.
«شب بیبرادر» — وی. وی. گانشانانتان
Brotherless Night
این رمان در سال ۲۰۲۴ برنده شد.
«امانت» — یائل فان دِر وودن
The Safekeep
برنده سال ۲۰۲۵ و نخستین رمان نویسنده.
«خبرنگار» — ویرجینیا اِوِنز
The Correspondent
برنده سال ۲۰۲۶ و نخستین رمان ویرجینیا اِوِنز.
آیا اولین رمان یک نویسنده میتواند برنده شود؟
بله.
این جایزه محدود به نویسندگان باسابقه نیست و یک رمان اول نیز میتواند برنده شود.
برای نمونه، «امانت» نوشته یائل فان دِر وودن، که در سال ۲۰۲۵ برنده شد، نخستین رمان نویسنده بود.
این ویژگی باعث شده جایزه علاوه بر تقدیر از نویسندگان شناختهشده، به کشف نویسندگان تازه نیز کمک کند.
آیا یک نویسنده میتواند چند بار برنده شود؟
بله.
باربارا کینگزالور نخستین نویسندهای است که دو بار برنده جایزه زنان برای داستان شده است.
او نخستین بار در سال ۲۰۱۰ برای «دورافتادگی» و بار دوم در سال ۲۰۲۳ برای «دیمِن کوپرهِد» برنده شد.
تفاوت جایزه زنان برای داستان با نوبل ادبیات
این دو جایزه از نظر ساختار کاملاً متفاوت هستند.
جایزه زنان برای داستان هر سال به یک رمان مشخص تعلق میگیرد.
اما نوبل ادبیات معمولاً به یک نویسنده برای مجموعه آثار و جایگاه ادبی او تعلق دارد.
بنابراین اگر نویسندهای برنده جایزه زنان برای داستان شود، این جایزه به همان رمان مشخص مربوط است و الزاماً به معنای انتخاب کل کارنامه ادبی او نیست.
تفاوت جایزه زنان برای داستان با بوکر
هر دو جایزه از مهمترین جوایز رمان انگلیسیزبان هستند، اما شرایط متفاوتی دارند.
جایزه زنان برای داستان فقط به رمان نوشتهشده توسط یک زن تعلق میگیرد.
بوکر چنین محدودیتی از نظر جنسیت نویسنده ندارد.
از طرف دیگر، قوانین مربوط به نویسنده، زبان اثر و محل انتشار نیز در دو جایزه متفاوت است.
به همین دلیل، این دو جایزه را میتوان دو مسیر متفاوت برای شناخت رمانهای برجسته معاصر انگلیسیزبان دانست.
تفاوت جایزه زنان برای داستان با بوکر بینالمللی
تفاوت مهم در زبان اثر است.
Women's Prize for Fiction فقط رمانهایی را میپذیرد که اصالتاً به زبان انگلیسی نوشته شده باشند.
اما بوکر بینالمللی برای آثار داستانی ترجمهشده نیز طراحی شده است.
بنابراین یک رمان که ابتدا به فارسی، اسپانیایی، فرانسوی یا زبان دیگری نوشته شده و بعد به انگلیسی ترجمه شده است، صرفاً به دلیل ترجمه شدن نمیتواند در Women's Prize for Fiction شرکت کند.
فهرست برندگان اخیر
برای صفحه جایزه در کامپیبوک، فهرست برندگان اخیر میتواند به این شکل نمایش داده شود:
| سال | رمان | نویسنده |
|---|---|---|
| ۲۰۲۶ | خبرنگار | ویرجینیا اِوِنز |
| ۲۰۲۵ | امانت | یائل فان دِر وودن |
| ۲۰۲۴ | شب بیبرادر | وی. وی. گانشانانتان |
| ۲۰۲۳ | دیمِن کوپرهِد | باربارا کینگزالور |
| ۲۰۲۲ | کتاب فرم و خلأ | روث اوزکی |
| ۲۰۲۱ | پیرانزی | سوزانا کلارک |
| ۲۰۲۰ | همنت | مگی اوفارل |
| ۲۰۱۹ | یک ازدواج آمریکایی | تایاری جونز |
| ۲۰۱۸ | آتش خانگی | کامیلا شمسی |
| ۲۰۱۷ | قدرت | نائومی آلدرمن |
فهرست رسمی جایزه نیز این برندگان را ثبت کرده است.
چرا جایزه زنان برای داستان مهم است؟
یکی از مهمترین ویژگیهای این جایزه، ترکیب اعتبار ادبی و ارتباط با خوانندگان عمومی است.
کتابهایی که به فهرست بلند و کوتاه راه پیدا میکنند، معمولاً توجه زیادی از سوی کتابفروشیها، رسانههای ادبی و گروههای کتابخوانی دریافت میکنند.
از طرف دیگر، گستردگی ژانرها باعث شده این جایزه تنها به یک نوع رمان محدود نباشد.
برای خوانندهای که میخواهد ادبیات داستانی معاصر را دنبال کند، فهرست برندگان و نامزدهای این جایزه میتواند نقطه شروع بسیار خوبی باشد.
جایزه زنان برای داستان و کشف نویسندگان جدید
یکی از ارزشهای مهم جایزه، معرفی نویسندگان تازه است.
بعضی از نویسندگان پس از قرار گرفتن در فهرست جایزه، مخاطبان بسیار بیشتری پیدا کردهاند.
این موضوع درباره نویسندگان نخستین رمان نیز اهمیت دارد؛ زیرا جایزه میتواند یک اثر تازه را در مدت کوتاهی در معرض توجه تعداد زیادی از خوانندگان قرار دهد.
آیا جایزه زنان برای داستان فقط برای ادبیات بریتانیاست؟
خیر.
اگرچه جایزه در بریتانیا تأسیس شده و مراسم و فعالیتهای اصلی آن در این کشور برگزار میشود، قوانین جایزه نویسندگان زن با هر ملیتی را در نظر میگیرد.
بنابراین فهرست برندگان و نامزدها محدود به نویسندگان بریتانیایی نیست.
همین موضوع باعث شده جایزه در طول زمان ماهیتی بینالمللی پیدا کند.
جمعبندی
جایزه زنان برای داستان یکی از مهمترین جوایز ادبی جهان برای رمانهای نوشتهشده توسط زنان است.
این جایزه در سال ۱۹۹۶ با نام «جایزه اورنج برای داستان» آغاز شد و پس از تغییر نامهای مختلف، امروز با عنوان Women's Prize for Fiction شناخته میشود.
هر سال یک هیئت پنجنفره از میان آثار واجد شرایط، ابتدا ۱۶ کتاب را به فهرست بلند و سپس ۶ کتاب را به فهرست کوتاه راه میدهد و در نهایت یک رمان را به عنوان برنده انتخاب میکند.
سه معیار اصلی داوری عبارتاند از برتری، اصالت و دسترسیپذیری.
در تاریخ این جایزه، نویسندگانی مانند هلن دانمور، زیدی اسمیت، چیماماندا نگوزی آدیچی، مدلین میلر، سوزانا کلارک و باربارا کینگزالور برنده شدهاند.
در سال ۲۰۲۶، ویرجینیا اِوِنز برای رمان «خبرنگار» برنده جایزه شد و ۳۰ هزار پوند به همراه تندیس بِسی دریافت کرد.
برای خوانندگان، این جایزه یکی از مسیرهای مناسب برای پیدا کردن رمانهای برجسته معاصر و آشنایی با نویسندگان زن از کشورهای مختلف است.
پرسشهای متداول
جایزه زنان برای داستان چیست؟
جایزهای سالانه برای بهترین رمان کامل نوشتهشده به زبان انگلیسی توسط یک زن است.
جایزه زنان برای داستان از چه سالی آغاز شد؟
نخستین دوره در سال ۱۹۹۶ برگزار شد.
نام اولیه جایزه چه بود؟
جایزه در ابتدا «جایزه اورنج برای داستان» نام داشت.
آخرین برنده جایزه زنان برای داستان چه کسی است؟
ویرجینیا اِوِنز برای رمان «خبرنگار» در سال ۲۰۲۶.
مبلغ جایزه چقدر است؟
۳۰ هزار پوند به همراه تندیس برنزی بِسی.
آیا نویسنده باید بریتانیایی باشد؟
خیر. نویسندگان زن با هر ملیتی میتوانند در صورت رعایت شرایط جایزه واجد شرایط باشند.
آیا رمان ترجمهشده میتواند برنده شود؟
خیر. اثر باید ابتدا به زبان انگلیسی نوشته شده باشد.
آیا همه ژانرهای داستانی پذیرفته میشوند؟
بله. قوانین جایزه آثار داستانی را در طیف گستردهای از ژانرها میپذیرند.
آیا نخستین رمان یک نویسنده میتواند برنده شود؟
بله.
آیا یک نویسنده میتواند چند بار برنده شود؟
بله. باربارا کینگزالور تاکنون دو بار برنده شده است.
تفاوت جایزه زنان برای داستان با نوبل ادبیات چیست؟
جایزه زنان برای داستان به یک رمان مشخص تعلق میگیرد، اما نوبل ادبیات معمولاً برای مجموعه آثار یک نویسنده اعطا میشود.
تفاوت جایزه زنان برای داستان با بوکر چیست؟
Women's Prize for Fiction مخصوص رمانهای نوشتهشده توسط زنان است، در حالی که بوکر چنین محدودیتی ندارد.